“ABD ile Amerika Aynı mı?” Sorusunun Aile Sofrası, Harita ve Yorumlar Bölümünde Kayboluşu
Geçen gün biri sohbet arasında çok doğal bir şekilde “Amerika’ya gittim” dedi. Masadaki biri hemen sordu:
“Güney mi, Kuzey mi?”
Bir anda ortam sessizleşti. Çatal havada kaldı. Bir kişi su içiyormuş gibi yaptı. Bir başkası telefonuna bakıyormuş numarası yaptı. Çünkü hepimiz içten içe aynı şeyi düşündük: “Dur… Amerika zaten ülke değil miydi?”
İşte bu forum başlığı tam olarak o anın ürünü.
Kısa cevapla başlayalım:
Hayır, ABD ile Amerika teknik olarak aynı şey değil. Ama günlük dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılıyor.
Şimdi burada haritayı açıp coğrafya öğretmeni tonuna geçmeyeceğim. Çünkü mesele sadece isim değil. İnsanların dünyayı nasıl adlandırdığı, nasıl düşündüğü ve hatta nasıl iletişim kurduğu ile ilgili.
Önce Haritayı Masaya Koyalım: Amerika Nedir, ABD Nedir?
“Amerika” aslında tek başına resmi bir ülke adı değil.
Amerika dediğimiz şey çoğu bağlamda iki büyük kıtayı ifade ediyor:
Kuzey Amerika
Güney Amerika
Yani Kanada da Amerika kıtasında. Brezilya da. Arjantin de. Meksika da.
Peki ABD?
Açılımı: Amerika Birleşik Devletleri.
İngilizce adıyla: United States of America.
Buradaki kritik nokta şu:
Ülkenin adının sonunda “of America” geçiyor. Bu yüzden günlük kullanımda insanlar kısaca “America” demeye başlamış.
Biraz şu mantık gibi:
“Türkiye Cumhuriyeti” yerine “Türkiye” demek.
Ama burada küçük bir fark var: Türkiye tek başına ülkenin adı. Amerika ise aynı zamanda devasa bir coğrafyanın adı.
İşte kafa karışıklığı burada başlıyor.
Forumda Kaçınılmaz Tartışma: “Amerika Dedim Diye Niye Alındın?”
Bu tartışma ilginç şekilde coğrafyadan çok iletişim biçimine dönüşüyor.
Bir arkadaş düşünün.
Biri:
— Amerika’ya taşınıyorum.
Diğeri:
— Hangi ülke?
İlki:
— ABD.
Üçüncü kişi:
— Zaten Amerika deyince ABD anlaşılır.
Dördüncü kişi:
— Brezilyalılar bunu görse üzülür.
Ve bir anda konu göç politikalarından çıkıp kıtasal kimlik tartışmasına dönüyor.
İşin ilginç tarafı, insanların yaklaşım tarzları da burada farklılaşıyor.
Bazıları daha çözüm odaklı gidiyor:
“Tamam karışıklık olmasın, ABD diyelim, konu kapansın.”
Bazıları ilişki ve bağlam tarafına bakıyor:
“Bir dakika, insanlar bunu neden farklı algılıyor? Hangi kullanım kimi dışarıda bırakıyor?”
Burada komik olan şu: İki taraf da çoğu zaman haklı.
Biri netlik istiyor.
Diğeri kapsayıcılık.
Birinin derdi harita.
Diğerinin derdi hissiyat.
Ve dürüst olmak gerekirse günlük hayatta ikisi de gerekiyor.
Bir Havalimanı Senaryosu: İnsanlık Testi
Hayal edin.
Check-in sırası.
Görevli soruyor:
— Nereye gidiyorsunuz?
Yolcu cevaplıyor:
— Amerika.
Görevli:
— Güzel ama hangisi?
Yolcu:
— Şey… New York.
Görevli:
— Tamam, şimdi oldu.
Buradaki olay şu: İnsan beyni pratik çalışıyor.
Dil de öyle.
Çoğu kişi “Amerika” dediğinde gerçekten ABD’yi kastettiğini biliyor.
Ama aynı anda milyonlarca insan da “Biz de Amerikalıyız” diyor çünkü onlar da Amerika kıtasında yaşıyor.
Bir Arjantinlinin “Ben Amerikalıyım” demesi teknik olarak yanlış değil.
Ama bunu İstanbul’da minibüste söylerseniz büyük ihtimalle herkes sizi ABD vatandaşı sanır.
Dil biraz böyle bir sistem.
Kuralları var ama kullanıcılar daha hızlı.
Peki Neden Bu Kadar Yerleşmiş? Kültürün Sessiz Gücü
Bunun önemli sebeplerinden biri kültürel etki.
Filmler.
Diziler.
Müzik.
Popüler kültür.
Uzun süre boyunca küresel içeriklerde “America” ifadesi doğrudan ABD anlamında kullanıldı.
Sonra bu kullanım yayıldı.
Bugün biri:
“Amerikan filmi”
dediğinde kimse dönüp:
“Kuzey mi Güney Amerika sineması mı?”
diye sormuyor.
Ama ilginç olan şu: Son yıllarda insanlar bu tür isimlerin nasıl algı yarattığını daha çok konuşuyor.
Çünkü isimler sadece etiket değil.
Biraz da görünürlük meselesi.
Asıl Eğlenceli Soru: Eğer ABD Kendine “Birleşik Devletler” Deseydi Ne Olurdu?
Düşünsenize.
Birisi geliyor:
— Tatilde nereye gidiyorsun?
— Birleşik Devletler.
— Hangileri?
Gerçekten kötü fikir değilmiş.
Ama o zaman da başka biri çıkıp:
“Birleşik ama neyin birleşiği?”
diye sorardı.
İnsanlık olarak isim koyma konusunda çok tutarlı olduğumuz söylenemez.
Mesela:
Hindi kuşunun adı birçok dilde başka ülkeye gidiyor.
Patates dünyanın yarısında başka isimle dolaşıyor.
Futbolun adı bile ülkeden ülkeye değişiyor.
Amerika tartışması aslında bunun büyük versiyonu.
Sonuç: Aynı mı? Hem Evet, Hem Hayır
Günlük konuşmada:
“Amerika” → çoğunlukla ABD anlamına gelir.
Coğrafi olarak:
“Amerika” → kıtaları ifade eder.
“ABD” → o kıtalardan birindeki belirli bir ülkedir.
Yani biri “Amerika” dediğinde onu hemen coğrafya sınavına sokmak gerekmiyor.
Ama biri “Amerika kıtası diye bir şey var” dediğinde de şaşırmamak gerekiyor.
Asıl ilginç soru şu:
Bir yere verdiğimiz isim, orayı gerçekten tanımlıyor mu?
Yoksa milyonlarca insan aynı kelimeyi kullanınca anlam zamanla yeniden mi oluşuyor?
Forumun klasik kapanış cümlesiyle bitireyim:
Bir dahaki sefere biri “Amerika’ya gidiyorum” dediğinde önce şehir sorun.
Harita sonra gelir.
Geçen gün biri sohbet arasında çok doğal bir şekilde “Amerika’ya gittim” dedi. Masadaki biri hemen sordu:
“Güney mi, Kuzey mi?”
Bir anda ortam sessizleşti. Çatal havada kaldı. Bir kişi su içiyormuş gibi yaptı. Bir başkası telefonuna bakıyormuş numarası yaptı. Çünkü hepimiz içten içe aynı şeyi düşündük: “Dur… Amerika zaten ülke değil miydi?”
İşte bu forum başlığı tam olarak o anın ürünü.
Kısa cevapla başlayalım:
Hayır, ABD ile Amerika teknik olarak aynı şey değil. Ama günlük dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılıyor.
Şimdi burada haritayı açıp coğrafya öğretmeni tonuna geçmeyeceğim. Çünkü mesele sadece isim değil. İnsanların dünyayı nasıl adlandırdığı, nasıl düşündüğü ve hatta nasıl iletişim kurduğu ile ilgili.
Önce Haritayı Masaya Koyalım: Amerika Nedir, ABD Nedir?
“Amerika” aslında tek başına resmi bir ülke adı değil.
Amerika dediğimiz şey çoğu bağlamda iki büyük kıtayı ifade ediyor:
Kuzey Amerika
Güney Amerika
Yani Kanada da Amerika kıtasında. Brezilya da. Arjantin de. Meksika da.
Peki ABD?
Açılımı: Amerika Birleşik Devletleri.
İngilizce adıyla: United States of America.
Buradaki kritik nokta şu:
Ülkenin adının sonunda “of America” geçiyor. Bu yüzden günlük kullanımda insanlar kısaca “America” demeye başlamış.
Biraz şu mantık gibi:
“Türkiye Cumhuriyeti” yerine “Türkiye” demek.
Ama burada küçük bir fark var: Türkiye tek başına ülkenin adı. Amerika ise aynı zamanda devasa bir coğrafyanın adı.
İşte kafa karışıklığı burada başlıyor.
Forumda Kaçınılmaz Tartışma: “Amerika Dedim Diye Niye Alındın?”
Bu tartışma ilginç şekilde coğrafyadan çok iletişim biçimine dönüşüyor.
Bir arkadaş düşünün.
Biri:
— Amerika’ya taşınıyorum.
Diğeri:
— Hangi ülke?
İlki:
— ABD.
Üçüncü kişi:
— Zaten Amerika deyince ABD anlaşılır.
Dördüncü kişi:
— Brezilyalılar bunu görse üzülür.
Ve bir anda konu göç politikalarından çıkıp kıtasal kimlik tartışmasına dönüyor.
İşin ilginç tarafı, insanların yaklaşım tarzları da burada farklılaşıyor.
Bazıları daha çözüm odaklı gidiyor:
“Tamam karışıklık olmasın, ABD diyelim, konu kapansın.”
Bazıları ilişki ve bağlam tarafına bakıyor:
“Bir dakika, insanlar bunu neden farklı algılıyor? Hangi kullanım kimi dışarıda bırakıyor?”
Burada komik olan şu: İki taraf da çoğu zaman haklı.
Biri netlik istiyor.
Diğeri kapsayıcılık.
Birinin derdi harita.
Diğerinin derdi hissiyat.
Ve dürüst olmak gerekirse günlük hayatta ikisi de gerekiyor.
Bir Havalimanı Senaryosu: İnsanlık Testi
Hayal edin.
Check-in sırası.
Görevli soruyor:
— Nereye gidiyorsunuz?
Yolcu cevaplıyor:
— Amerika.
Görevli:
— Güzel ama hangisi?
Yolcu:
— Şey… New York.
Görevli:
— Tamam, şimdi oldu.
Buradaki olay şu: İnsan beyni pratik çalışıyor.
Dil de öyle.
Çoğu kişi “Amerika” dediğinde gerçekten ABD’yi kastettiğini biliyor.
Ama aynı anda milyonlarca insan da “Biz de Amerikalıyız” diyor çünkü onlar da Amerika kıtasında yaşıyor.
Bir Arjantinlinin “Ben Amerikalıyım” demesi teknik olarak yanlış değil.
Ama bunu İstanbul’da minibüste söylerseniz büyük ihtimalle herkes sizi ABD vatandaşı sanır.
Dil biraz böyle bir sistem.
Kuralları var ama kullanıcılar daha hızlı.
Peki Neden Bu Kadar Yerleşmiş? Kültürün Sessiz Gücü
Bunun önemli sebeplerinden biri kültürel etki.
Filmler.
Diziler.
Müzik.
Popüler kültür.
Uzun süre boyunca küresel içeriklerde “America” ifadesi doğrudan ABD anlamında kullanıldı.
Sonra bu kullanım yayıldı.
Bugün biri:
“Amerikan filmi”
dediğinde kimse dönüp:
“Kuzey mi Güney Amerika sineması mı?”
diye sormuyor.
Ama ilginç olan şu: Son yıllarda insanlar bu tür isimlerin nasıl algı yarattığını daha çok konuşuyor.
Çünkü isimler sadece etiket değil.
Biraz da görünürlük meselesi.
Asıl Eğlenceli Soru: Eğer ABD Kendine “Birleşik Devletler” Deseydi Ne Olurdu?
Düşünsenize.
Birisi geliyor:
— Tatilde nereye gidiyorsun?
— Birleşik Devletler.
— Hangileri?
Gerçekten kötü fikir değilmiş.
Ama o zaman da başka biri çıkıp:
“Birleşik ama neyin birleşiği?”
diye sorardı.
İnsanlık olarak isim koyma konusunda çok tutarlı olduğumuz söylenemez.
Mesela:
Hindi kuşunun adı birçok dilde başka ülkeye gidiyor.
Patates dünyanın yarısında başka isimle dolaşıyor.
Futbolun adı bile ülkeden ülkeye değişiyor.
Amerika tartışması aslında bunun büyük versiyonu.
Sonuç: Aynı mı? Hem Evet, Hem Hayır
Günlük konuşmada:
“Amerika” → çoğunlukla ABD anlamına gelir.
Coğrafi olarak:
“Amerika” → kıtaları ifade eder.
“ABD” → o kıtalardan birindeki belirli bir ülkedir.
Yani biri “Amerika” dediğinde onu hemen coğrafya sınavına sokmak gerekmiyor.
Ama biri “Amerika kıtası diye bir şey var” dediğinde de şaşırmamak gerekiyor.
Asıl ilginç soru şu:
Bir yere verdiğimiz isim, orayı gerçekten tanımlıyor mu?
Yoksa milyonlarca insan aynı kelimeyi kullanınca anlam zamanla yeniden mi oluşuyor?
Forumun klasik kapanış cümlesiyle bitireyim:
Bir dahaki sefere biri “Amerika’ya gidiyorum” dediğinde önce şehir sorun.
Harita sonra gelir.